فصل دوم - آثار مربوط به خاندان صفوى مبحث اول - بقعهء شيخ صفى الدين مهمترين اثر تاريخى اردبيل بقعهء شيخ صفى الدين است كه از بناهاى كم‌نظير تاريخى ايران و از حيث صنعت يكى از شاهكارهاى معمارى و كاشيكارى قرن هشتم هجرى و سالهاى بعد از آن مىباشد . قسمت اصلى اين بقعه بعد از درگذشت شيخ و بوسيلهء فرزند و جانشين وى شيخ صدر الدين موسى بوجود آمده و بناى آن قريب ده سال طول كشيده است و بطوريكه تاريخ‌نويسان ذكر كرده‌اند مردم اردبيل و علاقمندان شيخ كمكهاى شايانى براى ساختمان آن نموده‌اند . بين معمرين و سالخوردگان اردبيل چنين معروف است كه معمار اين بنا پس از آنكه پىهاى ساختمان را ريخت مفقود گرديد و هفت سال تلاش و كوشش مسئولان در جستجوى وى بىنتيجه ماند . روزى معمار خود به خود پيدا شد و بناى ساختمان را آغاز نمود . وقتى از او سبب غيبت پرسيدند گفت كه « اين بنا يك خانهء شخصى نيست و براى آينده ساخته مىشود از اينرو بايد طورى استحكام يابد كه در طول قرون و اعصار استعداد بقا و استقامت داشته باشد و چون بقاى هربنائى بر استحكام پايه‌هاى آن بستگى دارد ترسيدم قبل از آنكه پىها خشك و محكم شود مرا مجبور بشروع ساختمان نمايند و لذا مصلحت در آن ديدم كه خود را مخفى سازم و بدينطريق باستحكام بنا كمك نمايم » . مورخان نوشته‌اند كه شيخ صفى الدين را در خانهء خود ، كه بيرون دروازهء اسفريس بوده است ، به خاك سپرده‌اند . اين همان خانه‌اى است كه در زمان حيات